Podmioty podatku

W stosunkach podatkowoprawnych uczestniczą dwie podstawowe kategorie podmiotów. Są to organy podatkowe, reprezentujące związki publicznoprawne uprawnione do wymierzania i pobierania podatków z jednej strony oraz podatnicy - z drugiej strony. Stosunek prawny, łączący organ podatkowy oraz podatnika ma charakter zobowiązaniowy. Treścią tego sto-sunku jest obowiązek zapłaty przez podatnika (dłużnika podatkowego) określonej kwoty podatku na rzecz podmiotu publicznoprawnego, reprezentowanego przez właściwy organ (wierzyciela podatkowego). Przepisy prawa określają podmiotowość podatkowoprawną, tj. zarówno to, kto może być podatnikiem jak i to, jaki organ związku publicznoprawnego jest w określonych sytuacjach właściwy do wymierzania i pobierania podatku. Zobowiązania podatkowe mają charakter zobowiązań pu-blicznoprawnych, wynikających z regulacji opartych o metodą władczą (nadrzędności i podporządkowania).
Obok podatnika i organu podatkowego w stosunkach podatkowoprawnych uczestniczą niekiedy inne jeszcze podmioty, tj. płatnik podatku oraz inkasent podatku. Ich rola sprowadza się do zapewnienia sprawnego pobierania należności podatkowych.
Płatnik podatku zobowiązany jest do obliczenia wysokości podatku, pobrania należnej kwoty od podatnika oraz do wpłacenia pobranej kwoty na rachunek właściwego organu podatkowego. Inkasent podatku pobiera jedynie należne kwoty podatku od podatnika i wpłaca je na rachunek właściwego organu podatkowego.
Niekiedy przepisy podatkowe nakładają na podatnika także obowiązki właściwe dla płatnika podatku. Podatnik taki zobowiązany jest sam obliczyć należną kwotę podatku i wpłacić ją na rachunek właściwego organu podatkowego. Rozwiązanie takie nazywa się niekiedy samoobliczaniem podatku.
W stosunkach podatkowoprawnych mogą sporadycznie uczestniczyć także inne podmioty - te, które z mocy przepisów szczególnych odpowiadają w pewnych sytuacjach za zobowiązania podatkowe podatnika.